Historia

Paweł Gumienny: Forsterówka – historia letniej rezydencji gauleitera Wolnego Miasta Gdańsk


4 lipca 2018 o 19:46   /   komentarzy (0)

Na wyspie Sobieszewskiej w Orlu, 17 km od centrum Gdańska na obszarze Wolnego Miasta Gdańska znajdowała się działka, którą zimą 1932 roku jeden z urzędników Senatu Wolnego Miasta Gdańsk, członek NSDAP przekazał pod budowę rezydencji dla gauleitera gdańskiego (Wolnego Miasta Gdańsk) z ramienia NSDAP. Od 15 października 1930 r. pełnił ją na polecenie Adolfa Hitlera, Albert Forster – człowiek, który w 1939 r. powiedział: „Kto należy do narodu polskiego, musi zniknąć. Najzaszczytniejszym dla nas zadaniem jest uczynienie wszystkiego, aby każdy przejaw polskości zginą bez reszty”.

Projekt Forsterówki zrobił – narysował Otto Neumayer, architekt rezydencji Hitlera w Obersalzbergu. Powstał modrzewiowy dworek inspirowany motywami tyrolskimi podzielony na dwie części łączone szklanym tunelem, będącym rozalium – ogrodem różanym. Umieszczone na belkach w suficie swastyki miał dorysować osobiście do projektu sam Hitler.

W skład rezydencji gauleitera wchodził:

Domek myśliwski wykonany z modrzewia. Znajdowała się tam sala zwana „komnatą Gotów” z oryginalnym kominkiem w stylu skandynawskim, a w sali jadalnej w stylu bawarskim na piętrze były pokoje Forstera. Ściany pokryto boazerią kasetonową. Wyposażono go w meble gdańskie i bogato zdobione meble w stylu skandynawskim.

Budynek kuchenno-jadalny. W sali jadalnej znajdował się ozdobny kominek kaflowy w stylu holenderskim oraz kasetonowy sufit z modrzewia. Na piętrze znajdowały się pomieszczenia dla personelu i kierowców.

Trzecim elementem rezydencji był schron przeciwlotniczy usytuowany kilkadziesiąt metrów na zachód od budynków. Schron miał powierzchnię 50 metrów kwadratowych i został wybudowany w 1941 r., a zmodernizowany w 1944. Pełnił on różne funkcje w czasie wojny.

Obiekt przekazano Forsterowi 26 lipca 1933 r. jako prezent od führera i miejscowej komórki NSDAP z okazji jego 31 urodzin. Rezydencja była jego prywatną własnością, przebywał w niej okresowo do 27 marca 1945 r. Omawiano tam szczegóły oraz podejmowano najbardziej zbrodnicze decyzje w historii Pomorza. Do wybuchu II wojny rezydencja pełniła również funkcję tajnego magazynu broni.

W czerwcu 1939 r., w obecności Heinricha Himmlera przygotowano tu szczegóły operacji „Tannenberg” (akcja w ramach realizacji doktryny narodowego socjalizmu, mającej na celu przeprowadzenie eksterminacji polskiej warstwy przywódczej i inteligencji w 1939 r.) – między innymi listy aresztowań i likwidacji Polaków z terenu WMG i Pomorza (tzw „Sonderfahndungsbuch Polen”).

W lipcu 1939 r. w Forsterówce zapadła decyzja utworzenia obozu koncentracyjnego we wsi Stutthof (KL Stutthof). Możliwe, że tutaj też zapadła decyzja o ataku na WST Westerplatte (Wojskowa Składnica Tranzytowa), gdyż w rozkazach operacyjnych OKW (Oberkommando der Wehrmaht – naczelne dowództwo Wehrmachtu) na dzień 1 września 1939 r. jej nie było – rozkaz OKW dotyczył jedynie blokowania polskiej składnicy tranzytowej.

W listopadzie 1941 r. po wizytacji obozu w Stutthofie przez Himmlera, a następnie pobycie w Forsterówce Albert Forster otrzymał awans na SS-Obergruppenfuhrera.

Gośćmi w Forsterówce byli między innymi:

– minister propagandy i oświecenia publicznego III Rzeszy dr Joseph Paul Goebbels (10 maja 1937)

– wysoki komisarz ligi narodów w WMG Carl Jakob Burckhardt (kilkukrotnie w 1937)

– reichsfuhrer SS Heinrich Himmler (kilkukrotnie w 1939 i w listopadzie 1941)

– dowódca okrętu liniowego „schleswig-Holstein” komandor Gustav Kleikampf (28 sierpnia 1939)

Natomiast stałymi uczestnikami narad w Forsterówce byli:

– SS-Gruppenfuhrer Erich von dem Bach-Zalewski, późniejszy dowódca wojsk pacyfikujących Powstanie Warszawskie

– SS-Brigadefuhrer Johannes Schafer, dowódca okręgu SS w Gdańsku

– SS-Oberfuhrer dr Aleksander Reiner, jeden z organizatorów gdańskiej SS

– SS-Oberfuhrer Walter Stein, szef gdańskiej policji politycznej

– SS-obersturmbannfuhrer Friedman Göetze, dowódca SS-Heimwehr Danzig

– SS-Obersturmbannfuhrer Kurt Eimann, dowódca specjalnego oddziału Wachsturmbann „Eimann”, realizującego po wybuchu wojny program masowej eksterminacji polskiej inteligencji i osób chorych psychicznie

– SS-Sturmbannfuhrer Max Pauly, komendant obozu koncentracyjnego w Stutthofie

– dr Rudolf Tröger, szef gdańskiego Gestapo, a po wybuchu wojny dowódca Einsatzkommando, realizującego program masowej eksterminacji działaczy polskich na Pomorzu, Polaków z Polonii gdańskiej.

W sąsiedztwie rezydencji gauleitera, od 1935 r. rozbudowywano ośrodek rekrutacyjno-szkoleniowy NSDAP, w którym w latach 1936-39 prowadzono szkolenie dla formacji SA i SS z terenu WMG. Zlokalizowano tu również jedną z nowo tworzonych jednostek wartowniczych gdańskiej SS-Heimwehry, z której rekrutowano następnie załogę wartowniczą obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Zespół Ośrodka Rekrutacyjno-Szkoleniowego gdańskiej NSDAP składał się z:

– budynku koszar (późniejszy lazaret)

– domu oficerów – instruktorów wojskowych

– schronu przeciwlotniczego (niedostępny – zasypany)

– baraków magazynowych na sprzęt wojskowy (zostały tylko fundamenty)

– strzelnicy polowej (obecny teren na północ od Góry Mew)

W okresie lata 1939 r. prowadzono na polowej strzelnicy ośrodka szkolenie dla wydzielonych grup SS-Wachsturmbann Eimann, w zakresie przygotowania i prowadzenia masowych egzekucji leśnych. W latach 1941-44 ośrodek pełnił funkcję szpitala i sanatorium dla żołnierzy rannych na froncie wschodnim. Teren rezydencji gauleitera był też od listopada 1944 r. do stycznia 1945 r., miejscem zwożenia z terenu Gdańska zagrożonych nalotami dzieł sztuki i archiwów partyjnych NSDAP. Część archiwum została zdeponowana w jednym ze schronów przeciwlotniczych, wybudowanych na tym terenie w 1941 r.

Ze wspomnień wynika, iż wybudowano tam również w 1941 r. schron na około 150 osób. Znajdował się on w części wschodniej terenu ośrodka, pod masywną zalesioną obecnie wydmą o wysokości ponad 30 m n.p.m. o nazwie „Mewia Góra” (Möwe Berg). Schron został po wojnie prawdopodobnie wysadzony przez Rosjan i zasypany. Na początku marca 1945 r. pełnił on także funkcję magazynu tranzytowego dla wywożonych z Gdańska cennych dokumentów urzędów niemieckich i części depozytów muzealnych. Następnie wywieziono je przez Świbno i Hel do Niemiec.

Pod koniec działań wojennych, na początku kwietnia 1945 r. na terenie rezydencji rozlokował się sztab 4 dywizji Pancernej gen. Clemensa Betzela, który poległ 27 marca 1945 r. w obronie Gdańska i został pochowany w pobliżu domku myśliwskiego.

Po wojnie dawny ośrodek szkoleniowo-rekrutacyjny NSDAP pełnił przez kilka lat funkcję ośrodka wypoczynkowego PZPR, a następnie do 2003 r. ośrodka Funduszu Wczasów Pracowniczych „Mewa”.

W 2000 r. kilkadziesiąt metrów od Forsterówki, w kierunku południowo-wschodnim, natrafiono na masową mogiłę ponad 220 osób, w której znaleziono szczątki ludzkie w zachowanych mundurach: SS, Grenadierów Pancernych, Policji Gdańskiej oraz spadochroniarzy z elitarnej dywizji „Hermann Göring”. Większość czaszek w mogile posiadało ślady postrzałów w potylicę. W 2001 r. ich szczątki przeniesiono na Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku.

Gmina Gdańsk planowała utworzenie przez miasto Muzeum Wyspy Sobieszewskiej, w którego skład wchodziłby kompleks dawnej rezydencji gauleitera wraz ze schronem. Jednak projekt ten zarzucono.

Od 2010 r. kompleks ten przejął Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów w Gdańsku, w celu utworzenia miejsca spotkań Młodzieżowego Ośrodka Pojednania Polsko-Niemieckiego. Kompleksowi została nadana nowa nazwa – Wyspa św. Franciszka.


Komentarze (0)

Napisz komentarz

Komentarz
Nick E-mail WWW(nieobowiązkowe)