Jednym z dokumentów o największym znaczeniu dla rozwoju nauki społecznej Kościoła Katolickiego jest encyklika „Rerum Novarum” papieża Leona XIII z 1891 roku, poświęcona kwestii robotniczej.


Encyklika ta była swoistą odpowiedzią na zjawisko zwiększania się wpływów idei socjalistycznych i komunistycznych wśród katolickich robotników. Papież Leon XIII poddawał krytyce zarówno socjalizm, jak i kapitalizm, przeciwstawiając im chrześcijańską politykę społeczną. Wyraźnie odrzucono socjalizm w wersji marksistowskiej (skierowano ostrzeżenie do katolików, by nie ulegali złudnemu i pozornemu podobieństwu między chrześcijaństwem a socjalizmem), a także „krwiożerczy liberalizm” (przeciwstawiano się zwłaszcza wszelkim przejawom gospodarczego imperializmu). Papież wskazywał, iż alternatywą dla wspomnianych dwóch ideologii jest nauka społeczna Kościoła (katolicka etyka społeczna), która wypływa z zasad chrześcijańskich i troszczy się zarówno o cielesne, jak i duchowe potrzeby człowieka. Krytykując socjalizm, papież Leon XIII zauważał, iż jest to ideologia bezbożna, oparta na fałszywych przesłankach, gdyż nie jest zgodna z „prawdami wiary Kościoła Katolickiego”.

Lepsze warunki pracownikom mogą zapewnić między innymi związki zawodowe, które dbają o interesy danej grupy. W encyklice promowano własność prywatną, która daje człowiekowi szansę swobodnego rozwoju (oczywiście, jeżeli korzysta się z niej z uwzględnieniem przesłanek  moralnych). W dokumencie podkreślano, iż dla dobra społeczeństwa państwo i Kościół powinny współpracować i funkcjonować wspólnie. Określono również najważniejsze zadania ciążące na instytucjach państwowych: ochronę obywateli poprzez zapewnienie odpowiedniego minimum (stabilnej pracy z godziwym wynagrodzeniem oraz wolnej niedzieli, którą mogą przeznaczyć na odpoczynek), promowanie sprawiedliwości społecznej (zapewnienie ochrony praw każdemu obywatelowi) oraz wyrównanie społecznych nierówności.

Papież podkreślał ponadto potrzebę dialogu między pracodawcami i pracownikami – wskazywał, iż muszą być zachowane prawa i obowiązki obu stron, jednocześnie piętnował niepohamowaną pogoń za zyskiem, odbywającą się często kosztem innych ludzi. Kościół ma za zadanie między innymi troszczyć się o najbiedniejszych, których Bóg otacza szczególną opieką. Encyklika „Rerum Novarum” stała się podstawą nauki społecznej Kościoła, zapoczątkowała tradycję zaangażowania Kościoła w aktualne wydarzenia społeczne i wyznaczyła pewną ścieżkę, którą podążali kolejni papieże odnosząc się do spraw.


Zdaniem prof. Feliksa Konecznego, naród jest wyrazem określonej cywilizacji, w przypadku krajów europejskich – łacińskiej. Nie ma narodu o dwóch lub więcej cywilizacjach. Potwierdza to upadek synkretycznych imperiów, w tym Aleksandra Macedońskiego, mongolskiego, rzymskiego, a w czasach najnowszych nieudane próby stworzenia sztucznych narodów: „jugosłowiańskiego”, „czechosłowackiego” czy „radzieckiego”. Koneczny rozróżniał pojęcie cywilizacji i kultury. W cywilizacji łacińskiej występują różne kultury, np. polska, francuska, włoska, hiszpańska, chorwacka. O ile syntezy nie są możliwe między cywilizacjami, o tyle mogą występować między poszczególnymi kulturami. Europa jest dziełem cywilizacji łacińskiej (chrześcijańskiej). W wiekach średnich oznaczała Christianitas – rodzinę narodów chrześcijańskich. Pojęcie Europy ograniczało się do Zachodu, ze świadomym wyłączeniem Bizancjum.

Cywilizacja łacińska oznacza jedność praw moralnych i etyki, tak w życiu publicznym, jak i prywatnym. Państwo w cywilizacji łacińskiej to państwo obywatelskie, a nie biurokratyczne. Zasadniczą cechą cywilizacji łacińskiej jest personalizm i nadrzędność wartości duchowych. To z personalizmu wyrasta poczucie godności osobistej, odpowiedzialność, jedność praw i obowiązków, prymat etyki nad prawem, dążenie do prawdy. Personalizm (który nie jest indywidualizmem) ukształtował na przestrzeni dziejów poczucie świadomości narodowej.

Inaczej jest w cywilizacjach gromadnościowych, takich jak turańska, arabska czy bramińska, które w przeciwieństwie do cywilizacji łacińskiej, przyjmują kult państwa.

Jednym z największych dzieł Feliksa Konecznego jest traktat „O wielości cywilizacji”. Autor przedstawia analizę cywilizacji jako specyficzną metodę ustroju życia zbiorowego. Cywilizacja wg. Konecznego to: „(…)suma wszystkiego, co pewnemu odłamowi ludzkości jest wspólnego; a zarazem suma tego wszystkiego, czym się taki odłam różni od innych(…)” – pisze w swojej książce. Bierze pod uwagę czynniki takie jak rasa, religia, język oraz stosunki prawne. W tym ujęciu cywilizacja to „metoda ustroju życia zbiorowego”.

Cywilizacja zależna jest od religii: „(…)cywilizacja lekceważąca religię pocznie kuleć wszędy(…), zdaniem autora każdą religię trzeba badać osobno, co do jej stosunku do cywilizacji. Religia tworzy cywilizację wtedy tylko, gdy pociąga pod swe sakralne prawodawstwo pięć kategorii bytu: moralność, zdrowie, walkę o byt, sztukę i naukę.

1 KOMENTARZ

Dodaj Komentarz

Wpisz komentarz!
podaj swoje imię