Boks to jeden z najchętniej oglądanych sportów walki. Mimo rosnącej popularności gal MMA pojedynki bokserskie w dalszym ciąg budzą ogromne emocje, przyciągają rzesze telewidzów, dają zawodnikom możliwość zarobku dużych sum pieniędzy. Liczne skandale, afery, podziały federacji cały czas utrzymują dodatkową atmosferę wokół tego sportu. Sami zawodnicy przechodzą do historii dzięki swoim dokonaniom, pasji, poświęceniu i biciu kolejnych rekordów.

Walka na pięści i zapasy towarzyszyły ludzkości praktycznie od zawsze. Pierwsze wzmianki o boksie można znaleźć w czasach Sumerów, a później w starożytnym Egipcie. Bardzo dobre wzmianki na temat boksu zachowały się w źródłach greckich, zaczynając od „Illiady” i „Odysei” Homera, przez mit o Argonautach po igrzyska olimpijskie. Jako dyscyplina w igrzyskach olimpijskich boks po raz pierwszy zaistniał w 688 r. p. n.e. Wtedy w Olimpii rozegrano pojedynek bokserki, w którym zwycięzcą został Onomastos ze Smyrny. Określono wtedy pierwsze zasady i regulamin walki mający obowiązywać do III w. n.e. Rekordzistą pod względem ilości zwycięstw w olimpijskich turniejach bokserskich był Tisandros z Naxos, wygrał 4 krotnie – 572r p.n.e; 568r p.n.e. 564r. p.n.e.; 560r p.n.e. W 393 roku n.e. cesarza Teodozjusz I zakazał organizacji igrzysk jako świąt pogańskich, wtedy skończyła się starożytna historia boksu.

Po zakazaniu igrzysk boks utracił ducha sportowej rywalizacji, walka na pieści stała się jedynie tanią rozrywką dla najniższych warstw społecznych. W czasach średniowiecza w społecznościach ludowych pojawiły się odmiany boksu o wyraźnie zarysowanych regułach, np. na Rusi – „kułacze boje” (walki indywidualne i zbiorowe- jedna wieś przeciw drugiej), które zostały zakazane dopiero przez Katarzynę II. W 1719 roku James Figg ogłosił się mistrzem Anglii w walce na gołe pięści. Była to jednak walka o nagrody pieniężne, nie miało to charakteru walki sportowej, a raczej odpowiadającej współczesnym walkom zawodowym. W 1725 r. Figg zorganizował pierwszy nieoficjalny międzynarodowy pojedynek bokserski, w którym zmierzyli się Stopa L Acqa z Wenecji i John Whitacker. W 1741 r. opracowano reguły walki „London Prize Rules” zabraniały ciosów poniżej pasa, wprowadzały kwadratowe pole walki otoczone linami, walka kończyła się automatycznie, gdy jeden z pięściarzy upadnie i nie podniesie się przez 30 s. Utrzymały się do 1838 r., kiedy zostały zmodyfikowane dla potrzeb największego przedsiębiorstwa bokserskiego w Londynie (London Prize Ring). W 1747 r. zostały wynalezione rękawice bokserskie, używane były głównie w celach szkoleniowych.

Boks zawodowy rozwinął się w USA. Pojawił się wraz z angielskimi i irlandzkimi emigrantami. Pojedynki brytyjsko- amerykańskie stworzyły tradycje walki o tytuł zawodowego mistrza świata, kiedy 10 grudnia 1810 r. w Copthall – Common wyzwolony niewolnik Tom Molineaux przegrał z Anglikiem Tomem Cribbem. Do 1835 r. walki toczyły się wyłącznie w Wielkiej Brytanii, później naprzemiennie w obu krajach , według zasad London Ring Prize. W 1865 r. bokser A. Chambers wraz z dziennikarzem J. Chamberleinem i markizem Queensberry, stworzyli nowe zasady przyjęte w Wielkiej Brytanii, a następnie w 1872 r. w USA. Stały się one bazą współczesnych regulaminów boksu. Wprowadzały między innymi 3- minutowe rundy i walkę w rękawicach ochronnych oraz podział na kategorie wagowe (3 kategorie). Symbolem tych przemian stał się John L. Sullivan − uznawany za ostatniego mistrza w walce na gołe pięści, a zarazem pierwszego mistrza świata wagi ciężkiej w walce w rękawicach.

Bardzo duży wkład w rozwój światowego, zawodowego boksu wnieśli Amerykanie. Zaczęli bardzo często organizować walki o tytuł mistrza świata. Najbardziej znanym organizatorem był Olympic Club z Nowego Orleanu. Równocześnie pojawiła się funkcja prywatnego agenta-menedżera. Największy rozgłos zyskał T. Rickard, po jego śmierci największe wpływy uzyskał M. Jacobs, który założył Twentitieth Century S.C. Po zorganizowaniu 550 pojedynków bokserskich sprzedał je J.D. Norrisowi. Ten zmienił nazwę na International Boxing Club – największe grupę tego typu na świecie.

W miarę rozwoju środków przekazu relacje z pojedynków bokserskich zaczęły docierać do coraz szerszej rzeszy publiczności i budziły jeszcze większe emocje. W 1897 r. Veriscope Company nakręciła pierwszy film z walki bokserskiej. Zawodnikami wykreowanymi przez telewizję, którzy przeszli do legendy boksu byli Rocky Marciano- mistrz świata w latach 1952-1956 i „Sugar” Ray Robinson uznany w tym czasie przez Związek Bokserskich Sprawozdawców Sportowych za „ największego boksera wszechczasów”. Zawodnikiem , który potrafił wykorzystać telewizję dla pokazania własnej barwnej indywidualności był olimpijski przeciwnik Zbigniewa Pietrzykowskiego z 1960 r. – Muhammad Ali (Cassius M. Clai). 25 lutego 1964 roku po walce z Sonnym Listonem został najmłodszym mistrzem świata wagi ciężkiej.

W 1921 roku w w Rhode Island powołano National Boxing Association (NBA) była pierwszą, poważną organizacją zajmująca się boksem zawodowym. Wraz ze wzrostem popularności tego sportu została przekształcona w World Boxing Association (WBA) w 1962 roku. Po kolejnych rozłamach i sporach w środowisku bokserskim zaczęły powstawać nowe organizacje takie jak: World Boxing Council (WBC) utworzona 14 lutego 1963 roku w Meksyku czy International Boxing Federation (IBF) założona w 1983 roku.

Na początku XX w. narodził się również boks amatorski. W 1904 r. został wprowadzony na igrzyskach olimpijskich w St. Louis. Od tej pory pojawił się tylko raz – w 1912 r. ze względu na zakaz uprawiania tego sportu w Szwecji. Wielu zawodowych mistrzów świata wagi ciężkiej swoje pierwsze triumfy odnosiło właśnie podczas igrzysk olimpijskich np. Muhhamad Ali, Joe Frazier, George Foreman. W 1946 powstało działające do dziś Międzynarodowe Stowarzyszenie Boksu Amatorskiego (AIBA).

Powojenną historię boksu tworzyli już wybitni zawodnicy, którym poświęcono wiele filmów, książek i osobnych artykułów. Należy tutaj wspomnieć m.in. takie osoby jak Rocky Marciano, Muhhamad Ali, Joe Frazier, George Foreman, Mike Tyson, Evander Holyfield, Manny Pacquiao, Lenox Lewis czy bracia Kliczko.

Boks w Polsce

W Polsce boks od samego początku miał charakter amatorski. Początki tego sportu sięgają przełomu XIX i XIX w., gdy zorganizowano w Warszawie kilka walk demonstracyjnych. Pierwsze sekcje bokserskie powstały w 1921 roku w klubach, w Katowicach, Krakowie, Poznaniu, Łodzi i Warszawie. W 1923 roku powstał Polski Związek Bokserski w Warszawie. Pierwszy medal dla Polski na Mistrzostwach Europy zdobył w 1930 roku Mieczysław Forlański , natomiast pierwszy złoty w 1937 roku Aleksander Polus. Najwięcej medali dla naszego kraju wywalczył czterokrotny mistrz Europy Zbigniew Pietrzykowski. Polacy brali również udział we wszystkich mistrzostwach świata, które od 1974 roku odbywają się co 4 lata. Pierwszy medal na tych mistrzostwach zdobył Zbigniew Kicka w 1974 roku.

Od 1936 roku przez kolejne 30 lat boks w Polsce przeżywał okres największego rozwoju. Twórcą „polskiej szkoły boksu” nazwano Feliksa Stamma – przygotowywał zawodników do kolejnych siedmiu igrzysk olimpijskich w latach 1936 – 68. W 1937 i 1939 polska reprezentacja bokserska zdobyła Puchar Narodów dla najlepszej drużyny Mistrzostw Europy. Podczas Mistrzostwach Europy w 1953 roku drużyna bokserska pod wodzą Stamma zdobyła 9 medali ( w tym 7 złotych). Istotną rolę w historii polskiego boksu odgrywają bokserzy zawodowi z lat 90 oraz współcześni, m.in. Andrzej Gołota, Przemysław Saleta, Tomasz Adamek czy Krzysztof Włodarczyk.

Charakterystyka boksu

Walka bokserska polega na zadawaniu uderzeń pięściami, nie można kopać, stosować uderzeń łokciami, rzutów, podcięć, bić poniżej pasa etc. Wyróżnia się 3 typy ciosów:
Ciosy proste – charakteryzujące się duża szybkością i skutecznością, stosowane są w ataku na dystans i w półdystansie oraz jako tzw. „kontra” w obronie. Występują dwie strefy zadawania uderzeń głowa oraz tułów. W angielskiej terminologii cios wykonywany tą ręką, po której stronie znajduje się wysunięta do przodu noga określa się jako jab, zaś przeciwną ręką jako cross.
Ciosy sierpowe – ciosy boczne, które dochodzą do przeciwnika z boku, trafiając w boczne części głowy oraz tułów. Stosowane najczęściej w półdystanse, charakteryzują się silną pracą skrętną tułowia z przeniesieniem ciężaru ciała w kierunku ciosu. W angielskiej terminologii określane jako hook.
Ciosy podbródkowe – zadawane ugiętą ręką w łokciu, stosowane w półdystansie i w zwarciu, w ataku i obronie. W angielskiej terminologii określane jako uppercut.

Opracowano szereg rozwiązań obronnych zaczynają od pasywnych takich, jak garda – ustawienie rękawic i przedramion, by chroniły boksera przed ciosami przeciwnika, po aktywne takie jak odskok, odchylenie, czy zakrok.
W boksie amatorskim walka trwa 3 x 3 minuty, używa się rękawic o wadze 228 g, występuje 10 kategorii wagowych, walczy się na kwadratowym ringu o boku długości 4,9 m – 6,1m. W walkach zawodowych bok ringu ma długość 4,3m – 6,1m używa się rękawic o wadze 171 g, występuje 17 kategorii wagowych. Liczba rund najczęściej wynosi 12, jednak nie jest to regułą i czasem zmienia się to wraz z umową miedzy zakontraktowanymi stronami (liczba rund nie może przekroczyć 12). Nad przepisowym odbywaniem się pojedynku czuwa arbiter znajdujący się na ringu oraz poza ringiem 3 (zawodowcy) lub 5 (amatorzy) sędziów punktowych.

Podsumowując, boks jest dyscypliną sportową, która budzi do dziś wiele emocji i kontrowersji. Przeszkodę w dalszej ewolucji tego sportu stanowią pieniądze oraz spory między różnymi federacjami. Nie pozwala to na ustalenie właściwej, obiektywnej hierarchii zawodników w poszczególnych kategoriach wagowych. Dużo złego robią również skandale powiązane z samymi zawodnikami. Powszechnej opinii o boksie na pewno nie poprawiają bardzo poważne kontuzje i urazy zawodników, a sporadycznie wypadki śmiertelne. Najczęściej przytaczanym przykładem jest tu Muhammad Ali , który nabawił się na ringu choroby Parkinsona. Mimo tego boks jest jednym z najpopularniejszych sportów, z wielowiekową tradycją. Pozwala na wyćwiczenie kondycji, koordynacji, refleksu, oraz daje tak potrzebną w dzisiejszych czasach pewność siebie. Jednak takie filmy jak Rocky, czy sukcesy rodzimych zawodników w dalszym ciągu zachęcają młodzież do uprawiania tego sportu. Zwłaszcza tę z gorszych dzielnic, która ma trudniejsze warunki do życia.

Tomasz Kosiński

Na podstawie
P. Bekus „Historia boksu”
P. Osmólski „Leksykon boksu”

Polski Związek Bokserski

*Artykuł ukazał się w numerze 5 pisma narodowo-radykalnego “Magna Polonia”

Dodaj Komentarz

Wpisz komentarz!
podaj swoje imię